Actueel
Japanners hebben zelfs een woord voor een specifieke geur: waarom taal zoveel zegt over hoe we ruiken
Geuren spelen een grotere rol in ons dagelijks leven dan we vaak beseffen. Toch blijken we in het Nederlands verrassend weinig woorden te hebben om geur goed te omschrijven. Dat komt onder meer naar voren in het artikel uit het PDF-bestand, waarin geurhistorici en geurontwerpers vertellen dat we door de jaren heen veel geurwoorden zijn kwijtgeraakt . Het gevolg? We weten precies hoe we kleuren beschrijven, maar niet altijd hoe we geuren onder woorden moeten brengen.
In veel andere talen bestaan wél duidelijke, culturele geurwoorden. Zo hebben Japanners bijvoorbeeld een term voor een specifieke geur die vaak wordt geassocieerd met ouderdom: kareishu. Dit artikel onderzoekt waarom zulke geurwoorden bestaan, waarom ze in Nederland grotendeels verdwenen zijn en hoe experts proberen die woordenschat opnieuw uit te breiden.
Hoe geurwoorden uit ons dagelijks taalgebruik verdwenen
Op pagina 1 van het document wordt beschreven hoe geurexpert Frank Bloem tijdens workshops ontdekte dat Nederlanders soms moeite hebben om geuren te benoemen . Een voorbeeld uit de workshop: sommige mensen omschrijven een typische tienergeur als “frikandellucht”. Dit soort omschrijvingen toont aan dat we vaak vergelijkingen gebruiken in plaats van echte geurwoorden.
Geurhistoricus Caro Verbeek legt op pagina 2 uit dat we vroeger juist veel meer geurwoorden hadden, zoals dompig, muf of heumig. Zulke woorden gaven direct een duidelijke indruk, zonder dat je een vergelijking hoefde te maken. Iedereen begreep wat ermee bedoeld werd. Door modern taalgebruik en veranderende gewoontes zijn veel van die woorden echter verdwenen.
Verbeek introduceert hiervoor de term hedonische omschrijving: iemand zegt bijvoorbeeld dat een geur “niet prettig” is, in plaats van deze geur zelf te beschrijven. Daardoor wordt taal minder precies. Hetzelfde zouden we merken als we kleuren niet meer zouden benoemen, maar alleen zouden omschrijven als “de kleur van tomaten” of “de kleur van gras”. Op pagina 2 legt ze uit dat dat precies is wat we wél doen met geur .
Geur als cultureel erfgoed
Tijdens de workshops die in het artikel worden beschreven, gingen deelnemers op zoek naar geurwoorden uit hun eigen regio of jeugd. Op pagina 3 vertelt kunstenaar Marc Wiers-Dagnino bijvoorbeeld dat hij als kind het woord jirre gebruikte voor de geur van stilstaand water in een sloot in Groningen. Een Friese deelnemer herkende dat meteen, maar gebruikte het woord jarre .
Dit soort regionale geurwoorden laten zien dat geur sterk verbonden is met cultuur, herinneringen en leefomgeving. Veel van deze woorden verdwijnen wanneer generaties veranderen, steden groeien en dialecten minder worden doorgegeven.
Een bijzonder Japans woord voor een heel specifieke geur
Een van de meest opvallende onderdelen van het artikel staat op pagina 4, waar beschreven wordt dat in Japan een duidelijk woord bestaat voor een herkenbare, natuurlijke geur die geassocieerd wordt met ouder worden: kareishu . Het gaat hier om een neutrale, culturele term — zonder negatieve lading — die in Japan heel gebruikelijk is.
Dat er een apart woord voor bestaat, zegt veel over hoe taal zich ontwikkelt rondom geuren. In sommige culturen bestaan tientallen woorden om nuances in geur te omschrijven, terwijl wij in Nederland vaak één omschrijving gebruiken voor een breed scala aan geurervaringen.
In Arabische talen, zo lezen we op dezelfde pagina, kunnen geuren zelfs gevoelens vertegenwoordigen. Ze kunnen bijvoorbeeld als “vrolijk” of “moedig” worden omschreven — een manier van denken die in Nederland niet gangbaar is.
Taal verandert mee met nieuwe geuren
Volgens Wiers-Dagnino is het logisch dat er af en toe nieuwe geurwoorden ontstaan. Op pagina 5 van het PDF staat dat taal voortdurend groeit en meebeweegt met onze leefwereld . Zo is het mogelijk dat toekomstige technologieën, zoals elektrische auto’s of nieuwe materialen, hun eigen specifieke geur krijgen — en dat daar uiteindelijk een woord voor wordt bedacht.
In het verleden gebeurde dat ook. We herkennen termen als “muf” of “vochtig” omdat mensen ze duizenden keren gebruikten om situaties te omschrijven die toen alledaags waren. Vandaag de dag zijn sommige van die situaties minder relevant of anders vormgegeven, waardoor woorden verdwijnen.
Waarom meer geurwoorden ons beter laten ruiken
Het doel van de NeusWijzer — de geurwoorden-gids die volgens het document verschijnt in 2023 — is om mensen opnieuw bewust te maken van hoe belangrijk geur is in ons leven. Op pagina 5 wordt uitgelegd dat hoe meer woorden er bestaan, hoe beter je geuren gaat herkennen en waarderen . Taal bepaalt immers wat we kunnen benoemen, en wat we kunnen benoemen kunnen we ook beter waarnemen.
Geurhistoricus Verbeek legt dit uit met het voorbeeld van de Rietveldstoel: we herkennen rood, blauw en geel omdat er duidelijke woorden voor zijn. Bij geur ontbreekt zo’n heldere woordenschat vaak nog. Door nieuwe begrippen toe te voegen, zou het herkennen van geur net zo precies kunnen worden als het onderscheiden van kleuren.
Geurwoorden als venster op cultuur en beleving
De verzamelde woorden tijdens de workshops zijn niet alleen taalkundig interessant — ze vormen ook een tijdsbeeld. Geurwoorden zeggen veel over leefomstandigheden, dagelijkse gebruiken, voedselcultuur, tradities en zelfs emoties. Daarom zijn ze waardevol om te bewaren.
Wiers-Dagnino benadrukt op pagina 5 dat geurtaal ons in staat stelt om herinneringen, ervaringen en indrukken beter te delen. Wanneer iemand een geurwoord gebruikt dat je begrijpt, “ruikt” het bijna mee in je gedachten. Dat maakt taal rijker, maar ook verbindingen sterker.
De toekomst van geurtaal
Het PDF-artikel sluit af met de gedachte dat het uitbreiden van onze geurwoordenschat een mooie manier is om zorgvuldiger te kijken naar de wereld om ons heen. Geur speelt een rol in eten, emoties, herinneringen, natuur en zelfs technologie. Door nieuwe woorden te ontwikkelen, wordt onze manier van ruiken en beleven preciezer, bewuster en veelzijdiger.
De introductie van woorden uit andere talen — zoals het Japanse kareishu — kan helpen een diversere en inclusievere woordenschat te creëren. Daarnaast kan het zorgen voor een bredere waardering van geurbeleving in het algemeen.
Slotgedachte
Geur is overal om ons heen, maar we hebben er vaak geen woorden voor. Het document toont aan hoe waardevol het kan zijn om een rijkere geurtaal te ontwikkelen — niet alleen om beter te kunnen ruiken, maar ook om beter te kunnen beschrijven, delen en begrijpen. Hoe meer woorden we hebben, hoe meer nuance onze beleving krijgt. En dat maakt taal, net als geur, een essentieel onderdeel van hoe we de wereld ervaren.
